LUẬT KINH DOANH BẢO HIỂM: KHUNG PHÁP LÝ QUAN TRỌNG CHO THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM

1. LUẬT KINH DOANH BẢO HIỂM LÀ GÌ?

Luật Kinh doanh bảo hiểm là văn bản luật do Quốc hội ban hành, quy định về tổ chức và hoạt động kinh doanh bảo hiểm; quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia bảo hiểm; quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh bảo hiểm .

Theo Điều 1 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, luật này không áp dụng đối với bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tiền gửi và các loại bảo hiểm khác do Nhà nước thực hiện không mang tính kinh doanh .

1.1. Các đối tượng áp dụng

Luật này áp dụng cho nhiều đối tượng khác nhau :

Nhóm đối tượng	Mô tả
Doanh nghiệp bảo hiểm	Doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, đại lý bảo hiểm, doanh nghiệp môi giới bảo hiểm
Chi nhánh nước ngoài	Chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài
Văn phòng đại diện	Văn phòng đại diện của doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài, doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài
Khách hàng	Bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm, người thụ hưởng
Cơ quan quản lý	Cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh bảo hiểm

---

2. HAI VĂN BẢN LUẬT QUAN TRỌNG NHẤT

Hiện nay, hệ thống pháp luật về kinh doanh bảo hiểm tại Việt Nam được điều chỉnh bởi hai văn bản luật chính:

2.1. Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 (số 08/2022/QH15)

• Ngày ban hành: 16/6/2022 

• Ngày có hiệu lực: 01/01/2023 

• Đây là luật gốc, quy định toàn diện về hoạt động kinh doanh bảo hiểm.

Một số nội dung quan trọng của Luật 2022 :

• Doanh nghiệp bảo hiểm không được đầu tư kinh doanh bất động sản trực tiếp, trừ trường hợp mua cổ phiếu của doanh nghiệp kinh doanh bất động sản niêm yết trên thị trường chứng khoán.

• Doanh nghiệp được phép mua, sở hữu bất động sản để làm trụ sở kinh doanh, địa điểm làm việc.

• Kể từ 01/01/2023, doanh nghiệp bảo hiểm dừng trích nộp Quỹ bảo vệ người được bảo hiểm.

2.2. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm 2025 (số 139/2025/QH15)

• Ngày ban hành: 10/12/2025 

• Ngày có hiệu lực: 01/01/2026 

• Đây là luật sửa đổi, bổ sung, cập nhật các quy định mới phù hợp với tình hình thực tế.

---

3. 7 ĐIỂM MỚI NỔI BẬT CỦA LUẬT SỬA ĐỔI 2025

Dưới đây là những thay đổi quan trọng nhất mà anh/chị cần biết:

3.1. Siết chặt điều kiện chính thức hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm

Theo khoản 3 Điều 1 Luật sửa đổi 2025, doanh nghiệp bảo hiểm phải chính thức hoạt động trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày được cấp Giấy phép . Trước khi chính thức hoạt động, doanh nghiệp phải hoàn thành đầy đủ các nội dung bắt buộc:

• Đóng đủ vốn điều lệ hoặc vốn được cấp

• Bầu, bổ nhiệm người đại diện theo pháp luật và các chức danh quản lý đã được Bộ Tài chính chấp thuận

• Xây dựng cơ cấu tổ chức quản lý, hệ thống kiểm soát nội bộ

• Ban hành các quy trình, quy chế theo quy định

• Thực hiện ký quỹ đầy đủ tại ngân hàng thương mại 

Trường hợp có sự kiện bất khả kháng, doanh nghiệp có thể được gia hạn tối đa 12 tháng nhưng phải được Bộ Tài chính chấp thuận bằng văn bản .

3.2. Nâng cao tiêu chuẩn đối với người quản lý doanh nghiệp bảo hiểm

Luật sửa đổi 2025 đã bổ sung các điều kiện chặt chẽ hơn đối với người quản lý, kiểm soát doanh nghiệp bảo hiểm :

Điều kiện	Mô tả
Không vi phạm hành chính	Không bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm
Không bị kỷ luật sa thải	Trong 3 năm liên tục trước thời điểm bổ nhiệm, không bị xử lý kỷ luật bằng hình thức sa thải do vi phạm quy trình nội bộ
Không bị khởi tố	Không thuộc trường hợp bị cơ quan có thẩm quyền khởi tố tại thời điểm được bầu, bổ nhiệm

Đây là nhóm điều kiện mới mà Luật 2022 chưa yêu cầu .

3.3. Quy định rõ về đại lý bảo hiểm

Theo khoản 9 Điều 1 Luật sửa đổi 2025 (sửa đổi Điều 127 Luật 2022), nguyên tắc hoạt động đại lý bảo hiểm được quy định rất rõ :

• Đại lý bảo hiểm nhân thọ không được đồng thời làm đại lý cho doanh nghiệp nhân thọ khác

• Đại lý bảo hiểm phi nhân thọ không được làm cho doanh nghiệp cùng loại khác

• Đại lý bảo hiểm sức khỏe không được làm cho doanh nghiệp bảo hiểm sức khỏe khác

• Đại lý bảo hiểm vi mô không được làm cho tổ chức tương hỗ khác

Quy định này nhằm ngăn ngừa cạnh tranh không lành mạnh và bảo vệ quyền lợi người mua bảo hiểm .

3.4. Phân biệt rõ cơ chế đăng ký và thông báo phương pháp tính phí

Theo Điều 87 Luật 2022 (được sửa đổi), có sự phân biệt rõ :

Loại sản phẩm	Yêu cầu
Bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe	Phải đăng ký và được Bộ Tài chính chấp thuận phương pháp, cơ sở tính phí
Bảo hiểm xe cơ giới (trừ bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc)	Chỉ phải thông báo bằng văn bản cho Bộ Tài chính trước khi áp dụng

Cơ chế này linh hoạt hơn so với Luật 2022, vốn chưa phân định rõ ràng .

3.5. Quy định chi tiết về tách nguồn vốn

Theo khoản 8 Điều 1 Luật số 139/2025/QH15 (sửa đổi Điều 101 Luật 2022), doanh nghiệp bảo hiểm phải tách, ghi nhận và theo dõi riêng :

• Nguồn vốn chủ sở hữu và nguồn phí bảo hiểm, kèm theo tài sản tương ứng của từng nguồn

• Doanh thu, chi phí và kết quả từ hoạt động kinh doanh bảo hiểm, hoạt động đầu tư của từng nguồn

• Nguồn phí bảo hiểm, doanh thu, chi phí phát sinh trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam

Đặc biệt, doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ phải đăng ký phương pháp tách nguồn vốn và chỉ được thực hiện sau khi được Bộ Tài chính chấp thuận .

3.6. Lộ trình áp dụng mô hình vốn trên cơ sở rủi ro

Theo Điều 156 Luật Kinh doanh bảo hiểm (được sửa đổi), lộ trình áp dụng mô hình vốn mới được quy định :

Giai đoạn	Mô hình áp dụng
01/01/2028 - 31/12/2030	Áp dụng song song mô hình Vốn trên cơ sở rủi ro và Biên khả năng thanh toán I
Từ 01/01/2031	Chỉ áp dụng mô hình Vốn trên cơ sở rủi ro

Việc áp dụng song song trong 3 năm tạo điều kiện cho doanh nghiệp làm quen và chuẩn bị kỹ lưỡng .

3.7. Chuyển từ thanh tra sang kiểm tra chuyên ngành

Luật sửa đổi đã thay thế từ "thanh tra" bằng "kiểm tra chuyên ngành" tại các điều 151, 152, 153 do Bộ Tài chính hiện không còn chức năng thanh tra mà chỉ có chức năng kiểm tra chuyên ngành hoạt động kinh doanh bảo hiểm .

---

4. NHỮNG QUY ĐỊNH KHÁC CẦN BIẾT

4.1. Về hợp đồng bảo hiểm

Luật quy định rõ về hợp đồng bảo hiểm, bao gồm:

• Các loại hợp đồng bảo hiểm

• Quyền và nghĩa vụ của các bên

• Hiệu lực của hợp đồng

• Giải quyết tranh chấp

4.2. Về quyền lợi người tham gia

• Được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về sản phẩm bảo hiểm

• Được bảo mật thông tin

• Được giải quyết quyền lợi bảo hiểm kịp thời

• Được khiếu nại khi có tranh chấp

4.3. Về xử lý vi phạm

Luật quy định các chế tài xử lý đối với hành vi vi phạm trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm, bao gồm:

• Xử phạt vi phạm hành chính

• Đình chỉ hoạt động

• Thu hồi giấy phép

---

5. HIỆU LỰC THI HÀNH

• Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 có hiệu lực từ 01/01/2023 

• Luật sửa đổi 2025 có hiệu lực từ 01/01/2026 

• Thời gian chuyển tiếp đối với việc chuyển đổi chứng chỉ đại lý bảo hiểm được gia hạn đến ngày 30/6/2026 

---

KẾT LUẬN

Luật Kinh doanh bảo hiểm là nền tảng pháp lý quan trọng, đảm bảo thị trường bảo hiểm Việt Nam hoạt động minh bạch, ổn định và bền vững. Việc cập nhật Luật sửa đổi 2025 với nhiều điểm mới cho thấy nỗ lực của nhà nước trong việc:

1. Bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm

2. Nâng cao năng lực quản trị của doanh nghiệp bảo hiểm

3. Đảm bảo cạnh tranh lành mạnh trên thị trường

4. Hội nhập với chuẩn mực quốc tế về quản lý bảo hiểm

Đối với người tham gia bảo hiểm, hiểu biết cơ bản về Luật Kinh doanh bảo hiểm sẽ giúp anh/chị:

• Nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình

• Lựa chọn sản phẩm phù hợp

• Yên tâm hơn khi tham gia bảo hiểm dài hạn

Nếu anh/chị có bất kỳ thắc mắc nào về quy định pháp luật áp dụng cho hợp đồng bảo hiểm cụ thể của mình, hãy liên hệ với tư vấn viên hoặc tham khảo ý kiến từ các chuyên gia pháp lý.

---

Tài liệu tham khảo:

• Luật số 08/2022/QH15 - Luật Kinh doanh bảo hiểm 

• Luật số 139/2025/QH15 - Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm 

• Nghị định hướng dẫn chi tiết (sẽ được ban hành)